“There are eyes at the tips of my fingers”

On the 28th of April, I had the honour to be invited by the artist Marina Hadjiefthymiou to hold the opening of her first exhibition in Cyprus, titled "There are eyes at the tips of my fingers".

The opening of Marina Hadjiefthymiou’s exhibition, titled “There are eyes at the tips of my fingers” took place on the mild spring evening of the 28th of April, right at the heart of Limassol.

The modern, welcoming space of Exhibit8 Gallery, was the perfect space both for the exhibited artwork, but also for hosting the warm vibe that was accumulated by and between the viewers.

I had the honour to be invited by the artist to speak on the occasion of the opening, and it was, indeed, a great pleasure to have another reason to converse with her work – work that has touched me at a deeper level, as it spoke directly to my human core.

Below I am sharing my speech in Greek, as it was delivered on the night, followed by an abbreviated English translation.

The exhibition will be on until the 13th of March and, needless to say, it is highly recommended. You can see snippets from the opening event here and here, and the videos that follow.

Opening for Marina Hadjiefthymiou’s exhibition
“There are eyes at the tips of my fingers”
28/04/2023
***NOTE: English text follows
 
Καλησπέρα σας.
Στέκομαι εδώ με ένα τεράστιο αίσθημα ευθύνης, που έρχεται αναπόφευκτα με την τιμή του να κληθείς να μιλήσεις (και να συνομιλήσεις) με το έργο μιας καλλιτέχνιδας. 
Όταν δέχθηκα την πρόσκληση της αγαπητής Μαρίνας Χατζηευθυμίου, είχα ήδη στο στόμα μου τη γεύση της αυτοαμφισβήτησης. Πώς να μιλήσω εγώ για τέχνη; Πώς να μιλήσω για την εικαστική κατάθεση μιας δημιουργικής οντότητας; Έρχομαι από άλλους καλλιτεχνικούς κόσμους και, παρά την προσωπική μου αγάπη και τις πολύωρες συζητήσεις με δικούς μου ανθρώπους που ασχολούνται με αυτή την έκφανση της τέχνης, υπολείπομαι την τεχνική γνώση, ακόμα και το λεξιλόγιο να προσεγγίσω αυτό το θέμα όπως θα το έκανε μία κριτικός τέχνης. Θέλει θράσος, είναι σχεδόν βλάσφημο.
Συνομιλώντας, όμως, με το έργο και με την ίδια την καλλιτέχνιδα, κατάλαβα ότι αυτός είναι και ο πραγματικός μου ρόλος εδώ σήμερα. Αγαπητοί, δεν βρίσκομαι εδώ μπροστά σας υποκρινόμενη ότι έχω γνώσεις και απαντήσεις, στέκομαι εδώ μπροστά σας με βεβαιότητα ότι έχω βίωμα και ερωτήσεις. Ως άνθρωπος, ανάμεσα σε ανθρώπους, που έχουν μαζευτεί στον ίδιο χώρο για να ζήσουν, ο κάθε ένας μέσα από την δική του ατομικότητα, μια κοινή εμπειρία. 
Αυτός είναι και ο θεματικός πυρήνας της έκθεσης που μας περιβάλλει. Αυτή είναι η ιδέα που μετουσιώνει και το έργο της Μαρίνας Χατζηευθυμίου σε ένα βίωμα που ταλαντεύεται μεταξύ του υλικού και του άυλου, δημιουργώντας με τις ταλαντώσεις μια ιστορία χωρίς αρχή, χωρίς τέλος, μια ωδή στο συνειδητό βίωμα της εμπειρίας. Αυτή η μετουσίωση αποτυπώνεται στο έργο γύρω μας, ξεκινώντας από την άυλη ιδέα της καλλιτέχνιδος, προχωρώντας μέσα από την ενσώματη διάδρασή της με τα υλικά που καταλήγει σε ένα έργο, ένα νέο σώμα, το οποίο μας εκτίθεται, μας κατατίθεται ως μέσο για να βιώσουμε τόσο ενσώματα όσο και πνευματικά μια εμπειρία, μέσω της οποίας μπορούμε να συναντήσουμε τόσο την εμπειρία της καλλιτέχνιδος, όσο και την εμπειρία του κοινού μας βιώματος.
Η Μαρίνα Χατζηευθυμίου, μας αφήνει ελεύθερους από «προγραμματικά» πλαίσια, αποποιείται τους τίτλους, και κάθε άμεση αναφορά στο αφηγηματικό, και έτσι μας επιτρέπει να αφεθούμε σε αυτή την εμπειρία με τον προσωπικό μας τρόπο. Άλλωστε, “Δεν βλέπουμε τα πράγματα όπως είναι, Βλέπουμε τα πράγματα όπως είμαστε εμείς” όπως έχει πει και η Αναίς Νιν. Αν υπάρχει ένας και μοναδικός καθοδηγητικός καταλύτης, αυτή είναι η έννοια της ροής, έκδηλη ακόμα και από την επιλογή των υλικών. Πηλός. Υγρό γυαλί. Μπογιά αραιωμένη, διάφανη, όπως και το χαρτί που έχει χρησιμοποιηθεί – λεπτό, εύθραυστο. Τα υλικά της Μαρίνας ρέουν, όπως η εμπειρία είναι πάντα ρευστή, όπως η ζωή είναι πάντα ρευστή! 
Κάθε έργο της συλλογής και ένα στιγμιότυπο αυτής της ρέουσας συνθήκης, εμπειρικές στιγμές που αποθανατίζονται, όπως τα ρέοντα υλικά στερεοποιούνται και μένουν ακίνητα στον χρόνο. Η ροή, ακόμα αποτυπωμένη πάνω τους. Σε αυτή τη στιγμή της αποτύπωσης, η ελευθερία πάντα υπονοείται. Ο πηλός αφήνεται να πάρει το φυσικό του χρώμα: άσπρο, γκρι, μπεζ, πότε πιο σκούρο, πότε πιο ανοικτό. 
Τα άλλα χρώματα επιβεβαιώνουν τη δήλωση. Γυαλί. Η υπόνοια της διαφάνειας. Απουσία συγκάλυψης. Πρόσκληση στην ερμηνεία της εμπειρίας με βάση τη ματιά του κάθε ενός. Αραιωμένο κόκκινο, αραιωμένο μαύρο. Η φυσικότητα. Η ενσωμάτωση. Το εσωτερικό του ανθρώπινου σώματος, η ενέργεια που το περιβάλλει, εντός και εκτός. Πάντα με διαφάνεια. Τι βλέπεις από πίσω; Πού θα συναντηθούν τα βλέμματά μας;
Τα επί μέρους έργα συνδέονται μεταξύ τους. Συνομιλούν. Αθροίζονται σε ένα ενιαίο «όλο». Οι διάφορες μορφές της ανθρώπινης εμπειρίας, οι διαστρωματώσεις του είναι, η πολύπλευρη οντότητα, το κάθε τι ανθρώπινο. Γιατί είναι ανθρώπινο. Η απόσταση ελαχιστοποιείται. Η Μαρίνα Χατζηευθυμίου μας προσκαλεί να διαδράσουμε με το έργο της. Να περιηγηθούμε γύρω του, ενίοτε και μέσα του, να συνομιλήσουμε μαζί του, να το επηρεάσουμε με την παρουσία μας, όπως η σκιά μας αποτυπώνεται στιγμιαία πάνω του. Το σώμα πρέπει να είναι παρόν για την ολοκλήρωση του βιώματος.
Κάπου στη μεθοριακή συνάντηση του εννοιολογικού (conceptual art) και του αφηρημένου (abstract), του εξπρεσιονιστικού και του μινιμαλιστικού, της σωματοποιημένης  τέχνης που παραδίδεται στην κίνηση του σώματος για τη δημιουργία, η Μαρίνα αφήνει τις επιρροές της ανοιχτές, αρνείται άλλη μια «ταμπέλα», συνομιλώντας κυρίως με το δικό της εσωτερικό κόσμο. Εμπνέεται από τις θεματολογίες καλλιτεχνών όπως η Eva Hesse, ο Anthony Gormly, και εκεί στον πυρήνα της θεματικής έμπνευσης συναντά και καταθέτει τη δική της εμπειρία.
Ροή, και συνέχεια. Όλα συνδέονται. Τα έργα συνομιλούν τόσο μεταξύ τους, όσο και με την καλλιτέχνιδα, αλλά και με εμάς, οδηγώντας συνολικά σε μια κεντρική ιδέα: Το απτό και το άυλο μπορούν μόνο να συνυπάρξουν. Κάθε τι βιώνεται μέσα από τη συνάντηση του σώματος με τις αισθήσεις, και οι αισθήσεις πάντα συνδέονται και συγχέονται μεταξύ τους. Και εκεί που συναντιούνται οι κοινές εμπειρίες, που οι μονάδες βρίσκονται μέσα σε ένα κοινό βίωμα, που οι διαφορετικότητες συνομιλούν με μια κοινή εμπειρία, βρίσκεται, προτείνει η Μαρίνα Χατζηευθυμίου, το απλό μα τόσο σύνθετο, κοινό στοιχείο της ανθρωπότητας.
Όμως, όπως και όλα, αυτή είναι μια έννοια ρευστή, χωρίς στεγανά, χωρίς αρχή και τέλος. Αλήθεια…βλέποντας αυτή τη συλλογή και συμμετέχοντας ενεργά στο βίωμά της, δεν μπορώ να μην αναρωτηθώ.
 
Πού σταματά η καλλιτέχνιδα και πού ξεκινά το έργο;
Πού σταματά το έργο και πού ξεκινά ο θεατής; 
Πού σταματά ο θεατής και πού ξεκινά ο χώρος;
Δύσκολες ερωτήσεις, που μας οδηγούν σε ακόμα πιο δύσκολες, όπως:
Πού σταματά η τέχνη και πού ξεκινά η ζωή; Και εν τέλει
Πού σταματά το εγώ και πού ξεκινά το εμείς;
 
Απαντήσεις δεν έχω. Έχω κι εγώ μάτια στις άκρες των δαχτύλων μου. Και ψηλαφιστά, ψηλαφιστά, όπως εξερευνώ τη ζωή έχω βιώσει και την τιμή που μου έγινε να συνομιλήσω και να συναισθανθώ το έργο της καλλιτέχνιδας, την οποίαν και ευχαριστώ για την τιμή και το πολύ-αισθητηριακό ταξίδι. Μαρίνα, σε βλέπω. Εσύ;
 

I am going to switch to English now and share some words about the art of Marina Hadjiefthimiou. Once again, I am standing here not as an expert in art, or an art critic, but as a human open to aesthetic experience and to the essence of the human condition.
Having the honor and the privilege to interact and communicate with Marina’s artworks, and the artist herself, I was moved by the core idea of this exhibition, itself distilled in the convergence of the tangible and the intangible. The idea is born within the artist, it transforms through the interaction with the material, it becomes the artwork – a new body with a life of its own – which is then exhibited to us, deposited as a vehicle through which we can now have an experience, that is physical and mental, and aesthetic and emotional. And through this experience to create a connecting point with the artist and each viewer at the same time.
The works have no titles, there is no narrative, no strict thematic lines. Marina Hadjiefthimiou allows us the freedom to experience her art from our own reference points. After all, “We don’t see things as they are, We see things as we are” as Anaïs Nin has also said. But there is one clear guideline here, and that is the notion of fluidity, evident already in the choice of the material. Clay. Liquid glass. Diluted paint, transparent, just like the paper used – thin, fragile. Everything flows, just like experience does, just like life does.
Marina Hadjiefthimiou invites us to interact with her work. To wander around it, occasionally through it as well, to interact with it, to affect it with our presence, as our shadow creates passing shapes on it. The body has to be present. In the creation, in the experience of the creation.
At the crossroads between the conceptual, the abstract, the expressionistic, the minimal, the body art, Marina Hadjiefthymiou leaves her influences open, denies yet another ‘label’ and she converses with her inner world and the images she carries within. Her main thematic, the human condition and experience. Flow and continuity. Tangible and intangible. Just as any conscious experience requires the participation of the body and the senses, and just as the senses are connected and confused with each other, Marina’s works remind us of the significance of the physical and the immaterial, offering us a haptic art of transcendence. 
I am looking around at the material, at the colours – the natural, the white, the red, the black, the translucent – I look at the flow, at the multiple layers, at this idea of fragility and strength that stems from the art that surrounds us. I am looking around at you, parts of this exhibition now, and fellow-viewers with whom I am sharing this experience. And, it becomes clearer and clearer to me that Marina’s work is a metaphor for how the personal experience can lead to the understanding of the experience of the other,  that behind all our layers and personal conditions, beneath all our differences, we are still connected by what it means to consciously experience life as humans. 
Snippet from the event. Next to me the artist, Marina Hadjiefthymiou.